12 Sai số trong đo đạc hình học

12 Sai số trong đo đạc hình học

Các loại sai số trong đo cao hình học có độ chính​ xác trung bình

Mặc dù máy thủy bình và máy thùy chuẩn đã được kiểm nghiệm và điều chỉnh nhưng vẫn không thể loại trừ được hoàn toàn các sai số. Các sai số này do nhiều nguyên nhân gây ra như sự không hoàn thiện của máy thủy bình móc, thiết bị. Do khả năng ngắm của từng người, do chọn phương pháp đo và tính toán chưa hợp lý, do ảnh hưởng của môi trường …

1. Sai số do lăng kính điều quang chuyển dịch không chính xác trên quang trục.

Khi kiểm nghiệm ta mới chỉ dừng lại lại ở các phát hiện hiện sai số do trục ngắm không ổn định khi điều quang

Vì vậy để hạn chế sai số trong khi đo thùy chuẩn từ giữa ta cố gắng để khoảng cách từ máy thủy bình tới hai mia bằng nhau để không thay đổi tiêu cự.

2. Sai số do trục đứng của máy thủy bình bị nghiêng

Nguyên nhân chủ yếu của sai số này là do ống thủy tròn chưa được điều chỉnh chính xác để đảm bảo điều kiện trục của ống thủy tròn phải song song với trục quay của máy thủy bình. Đối với máy thủy bình có bộ cân bằng tự động thì đây là một sai số ảnh hưởng cơ bản đến kết quả đo vì khi quay ống kính kính xung quanh trục đứng của máy thủy bình đã bị nghiêng thì tia ngắm của máy thủy bình cũng thay đổi vị trí dẫn đến số đọc trên mia trước và mia sau không còn chuẩn xác.

Do đó để hạn chế sai số trên ta phải tiến hành đo hai chiều ( đo đi, đo về ) và trong khi đo chú ý đua bọt nước ống thủy tròn vào giữa và phải theo một quy luật

3. Sai số do khả năng phân ly của ống kính.

Khi đọc số trên mia, ngoài sai số làm tròn khi đọc số do khả năng phân ly của mắt, nếu khả năng phân ly của ống kính bị hạn chế cũng gây nên sai số

4. Sai số do mia nghiêng.

Trường hợp mia không có bọt thủy tròn hoặc có nhưng chưa chính xác, điều kiện trục của ống thủy tròn song song với trục đứng của mia sẽ sinh ra sai số do mia nghiêng

5. Sai số do mia cong, do độ chênh điểm của mỗi cặp mia, do chiều dài trung bình 1m trên mia

Vì độ cong của mia không ổn định nên phải thường xuyên kiểm tra nó.

6. Sai số do làm tròn số đọc.

Khi lấy số đọc thông thường ta chỉ ước đọc và làm tròn đến 0,1 giá trị vạch khắc nhỏ nhất trên mia. Độ chính xác của việc ước đọc này phụ thuộc vào khả năng phân ly của mắt, độ trong suốt của môi trường, độ dày của vạch chuẩn đọc số, độ sáng của phông phía sau mia, khả năng phân ly của ống kính… Vì thế sai số này chỉ được xác định bằng phương pháp thực nghiệm

7. Sai số do ảnh hưởng độ cong của quả đất

Trong đo thùy chuẩn hặng thấp, ta coi quả đất là khối cầu có bán kính lớn nên tia ngắm bị cong

Để loại bỏ được sai số trên ta phải chọn khoảng cách từ máy thủy bình đến mia trước và mia sau bằng nhau

8. Sai số do ảnh hưởng chiết quang

Như ta đã biết, mật độ không khí càng lên cao càng giảm và tạo thành từng lớp từ trường quang học có hệ số chiết suất khác nhau nên tia ngắm sẽ bị khúc xạ theo đường cong chiết quang, và sự phụ thuộc của nó với các yếu tố khí tượng ở thời điểm đo ngắm là rất phức tạp. Vì thế sai số chiết quang có thể mang dấu – hoặc + tà tùy thuộc vào hướng lồi của đường cong chiết quang so với mặt đất

– Do ảnh hưởng của mặt của mặt trời nên đường cong chiết quang ban ngày và ban đêm có hướng lồi ngược chiều nhau. Vì vậy nên chọn thời gian đo là sau lúc mặt trời mọc mọc và trước lúc mặt trời lặn 1,5h.

– Càng gần mặt đất sai số chiết quang càng lớn, nhưng từ độ cao 1-2m nó tương đối ổn định. Vì vập cần phải đặt máy thủy bình thủy bình sao cho tia ngắm cao hơn mặt đất từ 1.5m trở nên

– Cần phải thao tác máy thủy bình thủy bình nhanh và phân bố thời gian trên từng trạm máy thủy bình là đối xứng nhau

– Cần phải tiến hành đo hai chiều với khoảng thời gian khác nhau trong ngày.

– Sai số chiết quang phụ thuộc vào địa hình. Với địa hình bằng phẳng và đặt máy thủy bình ở giữa cách đều hai mia thì sai số chiết quang coi như không đáng kể. Nếu địa hình dốc thì sai số chiết quang đối với mia sau sẽ lớn hơn mia trước vì vậy nên cố gắng chọn trạm cách đều dữa hai mia.

9. Sai số do máy thủy bình thủy bình lún

Khi đo thùy chuẩn ở những vùng đất mềm, chên máy thủy bình thủy bình sẽ bị lún. Vì máy thủy bình lún tỷ lệ với thời gian nên để giảm bớt sai số do máy thủy bình lún ngoài việc thao tác tại các trạm máy thủy bình thủy bình phải nhanh, ta cần phải chọn phương pháp đo thích hợp.

10. Sai số do mia lún.

Sai số do mia lún cũng tỷ lệ với thời gian đo, vì thế để giảm nó ngoài việc phải dùng đế đỡ mia, tăng nhanh tốc độ thao tác, còn phải khắc phục bằng cách tiến hành đo hai chiều ( đi + về ) và lấy trị trung bình

11. Sai số ngẫu nhiên của các khoảng chia dm trên mia

Vì địa hình không bằng phẳng tuyệt đối và chiều cao máy thủy bình luôn thay đổi nên tại các trạm máy thủy bình thủy bình khác nhau số đọc a và b trên hai mia cũng rơi vào những khoảng dm có sai số khác nhau mà trong thực tế ta khó có thể cải chính vào kết quả đo.

12. Sai số do rung hình ảnh mia ở lớp không khí sát mặt đất

Trạng thái đặc trung của khí quyển là có mật độ không khí giảm khi độ cao tăng. Hiện tượng này đã gay ra sai số chiết quang đứng. Trong thực tế còn có hiện tượng ngược lại đó là khí gradien trung bình của nhiệt độ lớn hơn gradien nhiệt độ trong môi trường đồng nhất thì mật độ không khí lại tăng theo chiều cao và không ổn định. Nguyên nhân của hiện tượng này là do khi bề mặt đất luân chuyển vị trí cho nhau. Lúc này hình ảnh của mia bị rung và đạc biệt là khi tia ngắm thấp. Vì vậy để tránh sai số này ta không nên đo ở thời điểm nắng to và phải nâng cao chiều cao máy thủy bình

Share this post